تبلیغات
کلوپ آترا - مهندسی فرهنگ عاشورا



فرهنگ عاشورا در طول تاریخ همواره برای جامعه اسلامی و مومنین الهام بخش بوده و به تعبیر روایت ،حرارتی در دلهای مومنین ایجاد كرده كه هرگز به سردی نمی گراید.جلوه های این الهام بخشی را در دوران اخیر در پیروزی انقلاب اسلامی، حماسه آفرینی های هشت سال دفاع مقدس، و پیروزی جنگ 33 روزه حزب الله لبنان در مصاف با اسراییل غاصب و... به وضوح می توان مشاهده نمود. اما به رغم تمامی آثار ایجابی و خیرات و بركاتی كه فرهنگ عاشورا داشته است، در مقام عمل جهت پاسداشت و بزرگداشت حماسه های حسینی و عاشورایی از یك سو بعضی اعمال و آیین هایی كه در این راستا توسط عزاداران اجرا می گردد ما را از فرهنگ واقعی عاشورا دور كرده و خدای ناكرده موجب وهن اسلام می شود از طرف دیگر دشمنان اسلام كه آثار و كاركرد والای این فرهنگ را دیده اند با تمامی وجود تلاش می كنند تا از قدرت حقیقی و نقش سازنده مجالس و آیین های عزاداری بكاهند كه در این رابطه بحث مهندسی فرهنگ عاشورا می تواند مانعی بزرگ بر سر راه دشمنان قسم خورده اسلام باشد و توطئه های آنان را نیز خنثی نماید. مقاله حاضر در مقام تبیین این بحث برآمده و در پایان راهكارهای برون رفت از آسیب ها و آفات این فرهنگ را نیز ارائه می دهد. با هم آن را از نظر می گذرانیم.¤
مقدمه

عاشورا هم اوج حماسه است و هم اوج تراژدی، چشم تاریخ چنین حماسه شكوهبار و چنین تراژدی خونرنگی را، در سراسر حیات بشر، هرگز ندیده است.عاشورا، حماسه است؛ از آن رو كه امام حسین(ع) یك تنه و بی سلاح، رویاروی حكومتی سفاك ایستاد. به یزید دست بیعت نداد و گفت: كسی مانند من، با كسی مانند یزید، بیعت نخواهد كرد. در مقابل زور، گردن خم نكرد و تن به ذلت نداد و آشكارا گفت: مرگ با عزت بهتر است از زندگی با ذلت. ایستاد، جنگید، زخم برداشت، كشته شد؛ اما همه زخمها در جلو بدنش بود. بدان رو كه به دشمن پشت نكرد .حركت امام حسین(ع) كه منجر به حادثه عاشورا گردید، چیزی جز یك انقلاب اسلامی و تلاش در راستای اصلاح جامعه اسلامی نبود. انقلاب دینی امام حسین(ع) به عنوان مهمترین عامل برقراری اسلام راستین و كوبنده تحریفات دینی، همواره در طول تاریخ مورد بغض دشمنان اسلام و دیانت بوده است. در كنار دشمنان خارجی، همواره دوستان نادان متن جامعه اسلامی و مسلمانان ناآگاه نیز، خواسته یا ناخواسته، ضربه های هولناكی به این حادثه بزرگ وارد كرده اند.در روزگار پرفتنه رهزنان ایمان و هنگامه پرآشوب دشمنان قرآن، كه جامعه دینی و فرهنگ متعالی ما در معرض تهاجم خصم است، مراسم با بركت عزاداری حسینی نیز مانند هر پدیده مردمی دیگر، دستخوش سوءاستفاده غرض ورزان و بدخواهان و قدرت های مخرب اعتقادی قرار گرفته و شیطان نیز با اهداف خاصی به میدان آمده و در این باره دخالت و تباه سازی دارد.استكبار جهانی و وهابیان كه از قدرت حقیقی مجالس عزاداری متین و نقش سازنده بزرگداشت خاندان نبی(ع) خبر دارند و راز بقا و ترقی و شهرت و شكوه و شوكت تشیع را در این گونه مراسم و تعظیم و شعائر دینی یافته اند و اقامه عزای حسینی را ستونی پولادین در برابر نفوذ فرهنگ بیگانه می دانند، و از طرفی چون نمی توانند عاشورا را از فرهنگ شیعه حذف كنند یا مردم را از آن روی گردان نمایند، در پی مخدوش كردن چهره تابناك نهضت عاشورا كوشش های فراوانی كرده اند. از جمله راهكارهای آنها شبهه پراكنی و مناقشه های سست پیرامون عزاداری و گریه برای امام حسین(ع) است. اگر بتوانند با افزودن خرافات و حركت های افراطی و تفریطی ضمن حفظ صورت آن، رسمش را دگرگون می سازند و خاصیت تحرك بخشی آن را می گیرند و با صرف هزینه های هنگفت مسیر عزاداری صحیح را تغییر و سوگواری های عاطفی را برجسته و بعد معرفتی و حماسی آن را از بین می برند تا دیگر مراسم سوگواری نتواند درس عزت و شهادت بدهد. از سوی دیگر برخی از دوستان امام حسین(ع) كه در ارادت آنان تردیدی نیست- با بی توجهی، اعمالی را انجام می دهند كه موجب وهن اسلام بوده و دشمنان از آنها سوءاستفاده های فراوانی می كنند.

¤تعاریف واصطلاحات:1- آسیب شناسی:آسیب شناسی به مفهوم تبیین آفتها، آسیب ها و خطراتی كه ماهیت و هویت چیزی را تهدید می كند در ابعاد مادی و معنوی در بسیاری از علوم اجتماعی، فلسفی، كلامی و تجربی مطرح است.
آسیب شناسی در حوزه مادی فرهنگ پدیده های محسوس و عینی كه قابل اندازه گیری با قوانین و معیارهای كمی و آماری باشند مانند ابزارآلات، لباس و... محسوب شده و در حوزه معنوی فرهنگ شامل افكار، آراء و عقاید، باورها ونگرشها، ادبیات و... كه هرچند قابل اندازه گیری با موازین كمی و آماری نمی باشد مطرح می گردد.

2- فرهنگ عاشورامقصود از فرهنگ عاشورا، مجموعه مفاهیم، سخنان، اهداف و انگیزه ها، شیوه های عمل، روحیات و اخلاقیات والایی است كه درنهضت كربلا گفته شده یا به آنها عمل شده و یا درحوادث آن نهضت، تجسم یافته است. این ارزشها و باورها هم در كلمات سیدالشهداء(ع) و اصحاب و فرزندان حضرت متجلی است.فرهنگ عاشورا همان زیربنای عقیدتی و فكری است كه در امام حسین(ع) و شهدای كربلا و اسرای اهل بیت(ع) بود وسبب پیدایش آن حماسه و ماندگاری آن قیام شد.


مجموعه آن باورها و ارزشها و مفاهیم را می توان در عنوان های زیرخلاصه كرد: مقابله با تحریف دینی، مبارزه با ستم طاغوتها، و جور حكومتها، عزت و شرافت انسان، ترویج مرگ سرخ بر زندگی ذلت بار، پیروزی خون بر شمشیر و شهادت بر فاجعه، شهادت بر فاجعه، شهادت طلبی و آمادگی برای مرگ، احیاء فریضه امر به معروف و نهی از منكر و سنتهای اسلامی، فتوت و جوانمردی حتی در برخورد با دشمن، نفی سازش با جور یا رضایت به ستم، اصلاح طلبی درجامعه، عمل به تكلیف به خاطر رضای خدا، تكلیف گرایی چه به صورت فتح یا كشته شدن، جهاد و فداكاری همه جانبه، قربانی كردن خود در راه احیاء دین، آمیختن عرفان با حماسه و جهاد با گریه، قیام خالصانه برای خدا، نماز اول وقت، شجاعت و شهامت در برابر دشمن، صبر و مقاومت در راه هدف تا مرز جان، ایثار، وفا، پیروزی گروه اندك ولی حق بر انبوه گروه باطل، هواداری از امام حق و برائت و بیزاری از حكام جور، حفظ كرامت امت اسلامی، لبیك گویی به فریاد استغاثه مظلومان، فداشدن لبیك گویی به فریاد استغاثه مظلومان، فداشدن انسان ها در راه ارزشها و...


3- تحریف های عاشورا(الف) معنی تحریفتحریف از ماده (حرف) در زبان عربی است یعنی متمایل كردن یك چیز از آن مسیر اصلی و وضع اصلی كه داشته است یا باید داشته باشد. به عبارت دیگر، تحریف نوعی تغییر و تبدیل است. ولی تحریف مشتمل بر چیزی است كه كلمه (تغییر) و (تبدیل) نیست.شما اگر كاری بكنید كه یك جمله ای، یك ناله ای، یك شعری، یك عبارتی آن مقصودی را كه باید بفهماند نفهماند، یك مقصود دیگری را بفهماند، اینجا می گویند شما این عبارت را تحریف كرده اید.



 

ب) انواع تحریف:

 تحریف انواعی دارد و از همه مهمتر این است كه تحریف یا لفظی است و یا معنوی. تحریف لفظی این است كه ظاهر یك چیزی را عوض كنند. مثلا شخصی سخنی به شما گفته است، شما یك چیزی از گفته او كم كنید، یك چیزی روی گفته او بگذارید، یا جمله های او را پس و پیش كنید كه معنی اش فرق كند. بالاخره در ظاهر و در لفظ سخن او تصرف كنید، این را می گویند «تحریف لفظی» اما تحریف معنوی این است كه شما در لفظ تصرف نمی كنید، لفظ همین است كه هست، ولی این لفظ را طوری می شود معنی كرد كه همان معنی صاف و راست و مستقیم آن است. مقصود گوینده هم همین بوده است، و طور دیگری می توان معنی كرد كه خلاف مقصد و مقصود گوینده است. وقتی كه می خواهید این كلام را برای او شرح بدهید آن را طوری معنی می كنید كه مطابق مقصود خود شما باشد نه مطابق مقصود اصلی گوینده. این را می گویند تحریف معنوی.» تحریف های عاشورا، برخی به «محتوا» برمی گردد، برخی به «شكل» و برخی به «افراد».كتابهایی كه عنوان مقتل نوشته شد و روضه هایی كه برای عاشورا گفته و خوانده شد، گاهی چون با انگیزه گریاندن مستمعین بود، آمیخته به مطالب ضعیف، غیرمستند و احیانا دروغ گشت. علاقه ای كه به چهره های عاشورایی وجود داشت، سبب شد در حوادث آن حماسه، غلوها و مبالغه هایی نقل شود كه غیرعقلی و باورنكردنی است. آمار و ارقام كشته ها و برخی حوادثی كه بظاهر غم انگیز و سوزناك بود، براصل واقعه افزوده شد.انگیزه آن حماسه اجتماعی و خونین نیز،گاهی تا حد «كشته شدن برای شفاعت از گناهكاران امت» تنزل یافت. نوع برخوردهای امام حسین(ع) زینب و امام سجاد(ع) و كودكان و اهل بیت، گاهی به صورت عجز و لابه و ذلت و حقارت در برابر فاسقانی چون یزید و عمرسعد و ابن زیاد و شمر و... درآمد و خواسته بزرگ امام دراین میدان حماسه، كه در بیعت با حكومت جور بود، به درخواست جرعه ای آب برای لب عطشان خویش یا گلوی خشك علی اصغر درآمد.در روضه هایی كه خوانده می شد و تعزیه هایی كه برپا می گشت و شعرها و نوحه هایی كه سروده و اجرا می شد، از زینب و امام سجاد و مسلم بن عقیل و سكینه و... چهره هایی ارائه گشت كه با روح بلند و عزتمند و بزرگوار آن خاندان شرف و كرامت، ناسازگار بود.حتی خصومت دیرین امویان با اساس دینی و وحی و نبوت، به دشمنی شخصی حسین(ع) و یزید تبدیل شد. رسالت یاری رساندن به جبهه گسترده حسین(ع) در طول تاریخ، تنها به سطح گریستن بر تشنگی ومظلومیت آل عبا پایین آمد و بیش از روضه فكر امام حسین(ع)، روضه جسم پاره پاره او و بیش از پیام خونین سیدالشهداء، حلقوم بریده اباعبدالله مطرح شد».تحریف در یك حادثه تاریخی كه این حادثه از نظر اجتماع یك سند است، سند اجتماعی است، پشتوانه اخلاقی است، پشتوانه تربیت است، این دیگر چقدر اهمیت دارد! وای به حال آنكه تحریفات، چه تعریف لفظی و چه تعریف معنوی، در موضوعاتی صورت بگیرد كه آن موضوعات موضوع عادی نیست.حال بحث این است كه در نقل و بازگو كردن حادثه عاشورا ما هزاران تحریف وارد كردیم، هم تحریفهای لفظی- یعنی شكلی و ظاهری- راجع به اصل قضایا، مقدمات قضایا، متن وحواشی مطلب، و هم (تحریفهای معنوی كه) در تفسیر این حادثه ما تحریف كرده ایم با كمال تاسف این حادثه، هم دچار تحریفهای لفظی است و هم دچار تحریفهای معنوی.
¤پیشینه موضوع:دو تن از عالمان بزرگ شیعه درصد سال پیش ضرورت اصلاح روضه خوانی و عزاداری از خرافات و تحریفات و بدعتها مطرح نمودند، كه عبارتند از: میرزا حسین نوری طبرسی، صاحب كتاب مستدرك الوسائل، در سال 1391 قمری، با تالیف كتاب لولو و مرجان در شرط پله اول و دوم منبر روضه خوانان، عهده دار پاكسازی روضه خوانی شد و «اخلاص» و «صدق» را پله اول و دوم روضه خوانی خواند و پرده از چهره ریا و دروغ برداشت همچنین علامه سیدمحسن امین عاملی، صاحب كتاب اعیان الشیعه، در سال 1346 با تالیف كتاب التنزیه فی اعمال الشبیه، عهده دار پاكسازی عزاداری شد و قمه زنی و شبیه خوانی را تحریم كرد.
التنزیه، به لحاظ خرافه زدایی، مانند كتاب لولو و مرجان است. همان گونه كه میرزا حسین نوری در لولو و مرجان عهده دار خرافه زدایی از روضه خوانی و پاكسازی آن شده است با این تفاوت كه اولا فضل تقدم در خرافه زدایی از آن نویسنده لولو و مرجان است. ثانیا لولو و مرجان تقریبا مقبول واقع شد، اما التنزیه مورد مناقشه قرار گرفت و بر آن ردیه های متعددی نوشته شد.
در عصر معاصر متفكر شهید استاد مرتضی مطهری(ره) در كتاب حماسه حسینی و تحریفات عاشورا بسیار نقادانه و عمیق پیرامون موضوع پرداخته اند.مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای طی سالهای اخیر بطور جامع و مبسوط در بیانات خود به تحلیل موضوع تحریفات و بدعتهای عاشورا و ضرورت پرهیز از شبهات و بدعتها و تحریفات پرداخته اند، كه اخیرا دفتر نشر فرهنگ اسلامی تحت عنوان «نسیم مبارك عاشورا مروری بر نهضت خونین محرم» مجموعه بیانات و رهنمودهای مقام معظم رهبری را در این خصوص به چاپ رسانده است.

¤ تهدیدات دشمنان1-نشر فرهنگ تحریفات و بدعتها و شبهات.2- تحریف فرهنگ حماسه عاشورا.
3- جابه جایی فرهنگ الگوها.4- وهن شعائر دینی.5- تبلیغات منفی و القاء شبهات دشمنان در ناكارآمد جلوه دادن فرهنگ عاشورا.
¤ لزوم اصلاحات بر محور دیندر هر صورت یكی از وظایف بزرگ مصلحان دینی مبارزه با افت ها و انحرافات معنوی و تاریخی حادثه عاشورا است، چرا كه بدون تردید با انحراف در این جریان دینی، حادثه عاشورا تحول سازی و عبرت انگیز بودن خود را از دست داده و تنها به عنوان چیزی از تاریخی كه گذشت، محسوب می شود؛ در حالی كه مهمترین هدف عاشورا اصلاح دینی در طول تاریخ اسلام است.همان گونه كه امام حسین(ع) از آغاز حركت خویش از مدینه تا روز حماسه عاشورا، همواره به آفتها و صدماتی كه به دین وارد شده، اشاره كرده و هدف از قیام خود را اصلاح این آسیب ها معرفی نموده است.امام در بخش های مختلفی به این نكته تصریح كرده كه چند نمونه از فرمایشات حضرت نقل می شود:1- الا ترون ان الحق لایعمل به و ان الباطل لایتناهی عنه.آیا نمی بینید كه به حق عمل نمی شود و از باطل جلوگیری نمی گردد.2- انما خرجت لطلب الا صلاح فی امه جدی ارید ان امر بالمعروف و انهی عن المنكر و اسیر بسیره جدی و ابی علی بن ابی طالب.قصد من از خروج، فقط اصلاح امت جدم است. می خواهم امر به معروف و نهی از منكر كنم و به سیره جدم و پدرم حضرت امیرالمومنین عمل كنم.بی تردید قیام عاشورا یك انقلاب دینی بود. انقلاب بر محور دینی اسلام و ناشی از آسیب هایی كه بعد از رسول اكرم (ص) تا آن زمان به مرور زمان بر دین تحمیل گشت. هدف حضرت اصلاح و درمان آن آسیب ها بود.

¤ راهكارهای زدون خرافات و بدعتها از چهره مقدس فرهنگ عاشورا1- تحلیل تكوین و ساختاری و كاربردی و آینده نگر فلسفه قیام عاشورا در ابعاد فرهنگی، تاریخی، اجتماعی و سیاسی تعمیق، بسط و گسترش آن.2- استفاده متناسب از تكنولوژی آموزشی در مراكز آموزشی اعم از متوسطه و عالی و رسانه های جمعی خصوصا صدا و سیما و مطبوعات به گونه ای كه هم متضمن ارتقای سطح معلومات مخاطبین و هم حداكثر بهره گیری از منابع غنی و مستند باشد.3- اتخاذ سیاست های تشویقی و انگیزش در چهارچوب هدفهای برنامه توسعه چهارم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در زمینه «توسعه مشاركتهای مردمی در عرصه فرهنگ دینی» برنامه ریزی و اقدام های لازم برای حمایت از هیئتهای مذهبی و تشكلهای دینی با رویكرد بهبود كیفیت فعالیت ها و پرهیز از خرافات و انحرافات باشد.4- ایجاد زنجیره ای همگون از گروه های مرجع تاثیرگذار و تاثیرپذیر كه در تعامل با یكدیگر بدون بوجود آوردن بحران ناشی از حساسیت در جهت گسترش فرهنگ اصیل عاشورا و «پرهیز از خرافات و بدعت ها» رهنمون شوند.


5- توسعه و حمایت آموزشی و پژوهشی از زیرساخت های فكری و مولد فرهنگ اصیل عاشورایی.6- رویكرد آموزشی و فرهنگی به مقوله خرافات و بدعتها و شناخت ماهیت آسیب ها و مصادیق آن و تبیین روش های مناسب جهت كاهش خرافات و بدعتها و ترمیم آسیب ها با استفاده از منابع معتبر و غنی.7- توجه به ارتباط سیستمی سیر مقتل نگاری، با توجه به اینكه «مقتل نویسی، شعبه ای از دانش تاریخ اسلام است كه ابتدای عصر نوین علوم مورد عنایت جامعه تاریخدانان مسلمان بوده است».8- منابع شناسی در حوزه های مقتل شناسی و ادبیات آئینی.9- تحلیل نگرش های فكری، فلسفی و كلامی در خصوص واقعه عاشورا.10- تبیین نقش عوامل فرهنگی، تاریخی، كلامی و سیاسی در زمینه پیدایش تحریفات و بدعتها.11-بازشناسی نشانه های بدعت ها و تحریفات در حوزه اشكال و نمادهای فرهنگ عاشورا.12- ریشه یابی و بررسی پیامدهای تحریفات و بدعتها در فرهنگ دینی جامعه.


13- تعامل با مخاطبین در زمینه شناخت آسیب ها.14- تعمیق و عمق بخشیدن سطح معلومات و اطلاعات مخاطبین در حوزه فرهنگ عاشورا.15- تعریف روش های فرهنگی مقابله با تحریفات و بدعتها.¤ رویكرد رفتاری مخاطبین1-التزام عملی مخاطبین نسبت به ضرورت پرهیز از طرح مباحث دارای شبهات و بدعتها كه موجب وهن شعائر دینی می شود.2- استفاده بهینه مخاطبین از منابع و مآخذ معتبر و مستند.3- نهادینه نمودن آموزه های شعائر عاشورایی (مضامین ارزش، معرفتی و حماسی و مفاهیم كلیدی) در راستای فرهنگ سازی جامعه.4- ساماندهی فكری و فرهنگی منابع نیروی استانی در حوزه فرهنگ عاشورایی.5- پیشگیری از بدعتها و تحریفات جدید در عرصه فرهنگ عاشورایی.6- ایجاد وحدت رویه مخاطبین در مقابله فرهنگی با خرافات و انحرافات



تاریخ : سه شنبه 20 آبان 1393 | 07:02 ب.ظ | نویسنده : erfan | نظرات
.: Weblog Themes By SlideTheme :.


  • وب کوچه قشقایی
  • وب حسیــــن آل حبـــیب
  • وب تـــرنـــه مکـــرم
  • وب بازیچه